دگرگونی پارادایم تاریخی ایران؛ ۳۲۶ روز پس از تهاجم نظامی

دگرگونی پارادایم تاریخی ایران؛ میراث «رهبر شهید» صدوبیست‌وشش روز پس از تهاجم بزرگ‌ترین قدرت نظامی عصر حاضر به ایران، در روزهای تشییع پیکر رهبر شهید قرار گرفته‌ایم. ایران در فاصله میان آن شهادت و این تشییع، دگرگونی‌های عظیمی را پشت سر گذاشته و خود را برای ورود به فصلی جدید از تاریخ آماده می‌کند. هر رهبر و هر رخداد در تراز ملی، بخشی از تاریخ و هویت ایران را شکل می‌دهد؛ از این‌رو، بازخوانی برجسته‌ترین دستاورد تمدنی این دوران به زعم نگارنده، ضرورتی تاریخی است. ایران پس از نادرشاه، هرگاه مورد تهاجم امپراتوری‌های زمانه واقع شد، سه سرنوشت تلخ را متحمل شد: یا سرزمین‌هایی از پیکره ایران جدا شد، یا کشور به اشغال بیگانه درآمد، یا حاکمیت ملی زیر نفوذ سنگین قدرت‌های خارجی قرار گرفت. داغ آنچه روسیه و بریتانیا بر سر این سرزمین مظلوم آوردند، هرگز التیام نیافته و همچنان بر حافظه تاریخی ایرانیان سنگینی خواهد کرد. اگرچه ایران در نبرد چالدران مغلوب شد، اما در ادامه دوران صفوی و سپس در عصر افشاری، عثمانیان چندین بار از ایران شکست خوردند یا از دستیابی به اهداف خود بازماندند. با این همه، در دوران قاجار و پهلوی دو امپراتوری روسیه و بریتانیا توانستند خساراتی چنان سنگین بر ایران تحمیل کنند. این تفاوت را باید در سه عامل مهم جست‌وجو کرد: نخست، اقتدار صفویه و افشاریه در برابر عثمانی؛ دوم، سستی و حقارت حاکمان ق