روش‌شناسی

رسانه‌هایی که مشروعیتِ نظامِ سیاسیِ مستقر را نمی‌پذیرند و پوشش‌شان بر ضرورتِ تغییرِ بنیادین تمرکز دارد. اخبارِ اعتراضات، سرکوب و ناکارآمدی در این رسانه‌ها برجسته‌تر است و لحنِ تیترها اغلب تقابلی است. تقریباً همه‌ی آن‌ها خارج از ایران مستقرند.

رسانه‌های منتقدِ جدیِ حکومت که لزوماً خواستارِ براندازی نیستند اما روایتِ رسمی را پیوسته به چالش می‌کشند. پوشش‌شان بر حقوقِ بشر، فساد و شکافِ میانِ دولت و جامعه متمرکز است. بیشترشان فارسی‌زبانِ خارج از کشور یا رسانه‌های بین‌المللی‌اند.

رسانه‌هایی با فاصله‌ی نسبی از هر دو قطب که می‌کوشند رویدادها را با لحنی خبری و کم‌تنش گزارش کنند. انتقاد یا دفاع در آن‌ها موردی است، نه خطِ ثابتِ تحریری. برخی رسانه‌های حرفه‌ایِ داخل و خبرگزاری‌های نیمه‌مستقل در این طیف قرار می‌گیرند.

رسانه‌های داخلِ چارچوبِ نظام که تغییرِ تدریجی از راهِ صندوقِ رأی و اصلاحِ سیاست‌ها را دنبال می‌کنند. از عملکردِ دولت‌ها و نهادها انتقاد می‌کنند اما اصلِ ساختار را می‌پذیرند. لحن‌شان در موضوعاتِ اجتماعی معمولاً بازتر از رسانه‌های اصول‌گراست.

رسانه‌های جناحِ راستِ داخلِ نظام که بر ارزش‌های انقلابی و دینی تأکید دارند. از سیاست‌های کلیِ نظام دفاع می‌کنند اما ممکن است با دولت‌های جناحِ رقیب تند برخورد کنند. روایت‌شان از سیاستِ خارجی معمولاً مقاومت‌محور است.

رسانه‌های وابسته یا هم‌سو با نهادهای رسمیِ حاکمیت — صداوسیما و خبرگزاری‌های دولتی و نظامی — که روایتِ حاکمیت را بازتاب می‌دهند. اخبارِ نامطلوب برای حاکمیت در آن‌ها کم‌رنگ می‌شود یا بی‌پاسخ می‌ماند. برای فهمِ موضعِ رسمی، منبعِ اصلی همین طیف است.