روش‌شناسی
فهرست مطالب
توصیفِ طیف‌ها
معنای هر یک از ۶ موضعِ طیف در چشم‌اندازِ رسانه‌ایِ ایران:
براندازی
۱رسانه‌هایی که مشروعیتِ نظامِ سیاسیِ مستقر را نمی‌پذیرند و پوشش‌شان بر ضرورتِ تغییرِ بنیادین تمرکز دارد. اخبارِ اعتراضات، سرکوب و ناکارآمدی در این رسانه‌ها برجسته‌تر است و لحنِ تیترها اغلب تقابلی است. تقریباً همه‌ی آن‌ها خارج از ایران مستقرند.
اپوزیسیون
۲رسانههای منتقدِ جدیِ حکومت که لزوماً خواستارِ براندازی نیستند اما روایتِ رسمی را پیوسته به چالش می‌کشند. پوشش‌شان بر حقوقِ بشر، فساد و شکافِ میانِ دولت و جامعه متمرکز است. بیشترشان فارسی‌زبانِ خارج از کشور یا رسانههای بین‌المللی‌اند.
میانهرو
۳رسانه‌هایی با فاصله‌ی نسبی از هر دو قطب که می‌کوشند رویدادها را با لحنی خبری و کم‌تنش گزارش کنند. انتقاد یا دفاع در آن‌ها موردی است، نه خطِ ثابتِ تحریری. برخی رسانههای حرفه‌ایِ داخل و خبرگزاری‌های نیمه‌مستقل در این طیف قرار می‌گیرند.
اصلاحطلب
۴رسانههای داخلِ چارچوبِ نظام که تغییرِ تدریجی از راهِ صندوقِ رأی و اصلاحِ سیاست‌ها را دنبال می‌کنند. از عملکردِ دولت‌ها و نهادها انتقاد می‌کنند اما اصلِ ساختار را می‌پذیرند. لحن‌شان در موضوعاتِ اجتماعی معمولاً بازتر از رسانههای اصول‌گراست.
اصولگرا
۵رسانههای جناحِ راستِ داخلِ نظام که بر ارزش‌های انقلابی و دینی تأکید دارند. از سیاست‌های کلیِ نظام دفاع می‌کنند اما ممکن است با دولت‌های جناحِ رقیب تند برخورد کنند. روایت‌شان از سیاستِ خارجی معمولاً مقاومت‌محور است.
حاکمیتی
۶رسانههای وابسته یا هم‌سو با نهادهای رسمیِ حاکمیت — صداوسیما و خبرگزاری‌های دولتی و نظامی — که روایتِ حاکمیت را بازتاب می‌دهند. اخبارِ نامطلوب برای حاکمیت در آن‌ها کم‌رنگ میشود یا بی‌پاسخ می‌ماند. برای فهمِ موضعِ رسمی، منبعِ اصلی همین طیف است.
طیفِ سیاسی (۶ ردیف)
هر منبع بر اساسِ سابقهی تحریری، انتخابِ خبرها و لحنِ پوششش در یکی از ۶ موضع قرار میگیرد: از براندازی (۱) تا حاکمیتی (۶). در خلاصهها این ۶ موضع در سه طیف جمع میشوند: اپوزیسیون (براندازی و اپوزیسیون، ۱ و ۲)، میانه (میانهرو و اصلاحطلب، ۳ و ۴) و حاکمیتی (اصولگرا و حاکمیتی، ۵ و ۶). برای هر خبر، تعدادِ «منابعِ متمایز» در هر طیف شمرده میشود (نه تعدادِ گزارشها) — تا یک رسانه با انتشارِ چند خبر، طیف را منحرف نکند.
گرایشِ پوشش
«متمایل به اپوزیسیون / متوازن / متمایل به حاکمیتی» از میانگینِ وزنیِ طیفِ منابعی که خبر را پوشش دادهاند به‌دست می‌آید. این یعنی خبر چگونه پوشش داده شده، نه اینکه درست یا غلط است.
نقطهکور
خبری که یک گروهِ پرشمارِ رسانهای دربارهاش سکوت کرده، در حالی که دستکم چهار منبعِ دیگر آن را پوشش دادهاند. «نقطهکور برای طیفِ حاکمیتی» یعنی رسانههای اصولگرا و حاکمیتی (جایگاه ۵ و ۶) سکوت کردهاند؛ «نقطهکور برای طیفِ میانه» یعنی رسانههای میانهرو و اصلاحطلب (جایگاه ۳ و ۴). سکوتِ جایگاههای ۱ و ۲ نقطهکور حساب نمیشود، چون شمارِ رسانههایشان کم است و روی بیشترِ خبرها ساکتاند. هدف، نمایاندنِ خبرهایی است که شاید از یک طرف هرگز نشنوی.
اعتبار (Factuality)
برآوردی از دقتِ تاریخیِ منبع در گزارشگری، استفاده از منابعِ معتبر و اصلاحِ خطاها — از «خیلی کم» تا «خیلی زیاد». این امتیاز توسطِ تیمِ تحریریه‌ی منشور تعیین میشود و یک ارزیابیِ تحریری است، نه ادعای علمی.
مالکیت
پشتِ هر رسانه چه کسی است: دولتی، نظامی، قوهقضاییه، خصوصی، یا خارجی. شفافیتِ مالکیت کمک میکند انگیزهی احتمالیِ پوشش را بهتر بفهمی.
خوشهبندیِ چندزبانه
پوششِ یک رویداد در رسانههای فارسی، انگلیسی و عربی در یک «خوشه» جمع میشود تا تصویرِ کاملِ پوشش (و طیفِ آن) دقیق باشد.
خلاصه و ترجمهی هوش مصنوعی
خلاصهها و ترجمهها با هوشِ مصنوعی و با دستورِ سختِ بیطرفی تولید میشوند: فقط بر پایهی متنِ منابع، بدونِ افزودنِ ادعا، و بدونِ واژههای جهتدار. عکسها هیچگاه چهره یا رویدادِ ساختگی نشان نمیدهند.
گزارش رتبهٔ نادرست
رتبه‌ها تحریری و در حالِ بهبودِ مداوم‌اند. اگر فکر می‌کنید جایگاه یا ارزیابی رسانهای نادرست است، همراه با توضیح به info@ahura.cloud بنویسید، یا از فرم پیشنهاد منبع استفاده کنید.