ابوالفضل بیهقی؛ مورخی که در ادبیات گم شد

ابوالفضل بیهقی؛ مورخی که در ادبیات گم شد به بهانه روز بزرگداشت علی نیکویی در خبرآنلاین نوشت: در حافظه فرهنگی ایرانیان نام ابوالفضل بیهقی بیش از هر چیز با نثر فارسی گره خورده است؛ با جمله‌هایی که در کتاب‌های درسی نقل شده‌اند، با روایت حسنک وزیر و با زبانی که آن را اوج نثر کلاسیک فارسی می‌دانند. کمتر پیش می‌آید که هنگام گشودن تاریخ بیهقی این پرسش مطرح شود که نویسنده چگونه گذشته را بازسازی کرده؟ روایت‌ها را سنجیده و میان مشاهده، شنیده‌ها و داوری تاریخی مرز کشیده است؟ گویی پیش از آن‌که کتاب را بخوانیم جایگاه مؤلف را تعیین کرده‌ایم؛ ادیبی بزرگ، نه مورخی سُتُرگ. حال آن‌که پژوهش‌های تاریخ‌نگاری اسلامی و مدخل‌های معتبر نشان می‌دهد ارزش ماندگار بیهقی تنها در زیبایی نثر او نیست، بلکه در روش انتقادی، ارزیابی منابع، ثبت‌اسناد و کوشش آگاهانه برای تمییز گزارش معتبر از روایت مشکوک است؛ ویژگی‌هایی که او را در شمار برجسته‌ترین مورخان سده پنجم هجری قرار می‌دهد؛ از همین‌جا پرسش اصلی این یادداشت آغاز می‌شود: آیا ما در ستایش ادیبِ بیهقی، مورخِ بیهقی را به حاشیه رانده‌ایم؟ برای شناخت ابوالفضل بیهقی شاید بهتر باشد پیش از آن‌که به زیبایی نثرش بنگریم، از جایگاه او در دستگاه غزنویان آغاز کنیم؛ بیهقی در سال ۳۸۵ هجری در حارث‌آباد بیهق زاده شد و پس از تحصیل به دیوان رسالت محمود غزنوی پیوست، دیوانی که مکاتبات رسمی حکومت در آن تنظیم می‌شد و بخشی از مهم‌ترین اطلاعات سیاسی و اداری روزگار در قالب نامه‌ها، فرمان‌ها و گزارش‌ها در آن جریان داشت. متن کامل یادداشت را بخوانید

علی نیکویی در این یادداشت بر اهمیت تاریخ‌نگاری ابوالفضل بیهقی تأکید می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه سایه سنگین نثر درخشان و مقام ادبی او، ابعاد روش‌مند، نگاه انتقادی و ارزش کارش به‌عنوان یک مورخ برجسته را به حاشیه رانده است.