ایران پس از عصر بحران/ آیا اقتصاد بقا می‌تواند به اقتصاد تاب‌آور تبدیل شود؟

به گزارش روزنامه شرق، اقتصاد ایران در دهه‌های گذشته آموخته است چگونه زیر فشار دوام بیاورد. تحریم، نوسان ارزی، تورم مزمن، محدودیت سرمایه‌گذاری، بحران انرژی، خشکسالی و تنش‌های ژئوپلیتیک، هرکدام فشارهایی جدی بر اقتصاد وارد کرده‌اند؛ اما در ایران، بخش بزرگی از اقتصاد و جامعه به‌تدریج سازوکارهایی برای ادامه زندگی در شرایط بی‌ثباتی ایجاد کرده‌اند. بنگاه‌ها بازارهای جایگزین یافته‌اند، خانوارها الگوی مصرف خود را تغییر داده‌اند و دولت بارها با ابزارهای اضطراری از اختلال شدید در بخش‌هایی از اقتصاد جلوگیری کرده است. در این مقاله می‌توان این وضعیت را «اقتصاد بقا» نامید: اقتصادی که در برابر فشار نمی‌شکند، اما الزاما از فشار نیز قوی‌تر بیرون نمی‌آید. امروز پرسش مهم‌تر این نیست که آیا اقتصاد ایران می‌تواند شوک بعدی را تحمل کند. پرسش آینده‌پژوهانه این است: آیا می‌توان از مرحله تحمل بحران عبور کرد و اقتصادی ساخت که نه‌فقط شوک را جذب کند، بلکه پس از آن بازسازی شود، خود را تطبیق دهد و مسیر رشد تازه‌ای بسازد؟. در ادبیات اقتصادی، تاب‌آوری صرفا به معنای مقاومت نیست.

به گزارش روزنامه شرق، OECD تاب‌آوری اقتصادی را با توانایی اقتصاد برای تحمل شوک‌ها، کاهش آسیب‌پذیری و بازیابی پس از آنها مرتبط می‌داند. بنابراین میان «دوام‌آوردن» و «تاب‌آور‌بودن» فاصله‌ای اساسی وجود دارد. اقتصاد بقا معمولا کوتاه‌مدت فکر می‌کند. هدف آن تأمین ارز امروز، برق تابستان، جبران کسری بودجه امسال، کنترل قیمت این ماه یا حفظ تولید این فصل است. این اقدامات در شرایط اضطراری ضروری‌اند، اما اگر به شیوه دائمی اداره اقتصاد تبدیل شوند، هزینه‌ای پنهان ایجاد می‌کنند: آینده برای حل امروز مصرف می‌شود. استهلاک زیرساخت، کاهش سرمایه‌گذاری، خروج سرمایه انسانی، فرسایش اعتماد، فشار بر منابع طبیعی و افزایش عدم‌قطعیت ممکن است در کوتاه‌مدت در آمار «دوام‌آوردن» دیده نشوند، اما ظرفیت اقتصاد برای مواجهه با شوک بعدی را کاهش می‌دهند.. صندوق بین‌المللی پول در تازه‌ترین داده‌های ۲۰۲۶ خود برای ایران، رشد اقتصادی منفی و تورم بسیار بالا را پیش‌بینی می‌کند. بانک جهانی نیز در ارزیابی‌های خود، تحریم‌ها، کمبود آب و انرژی و محدودیت سرمایه‌گذاری را از موانع رشد اقتصاد ایران دانسته است.