آیا اشغال ایران در ۳ شهریور ۱۳۲۰ قابل جلوگیری بود؟

به گزارش انصاف نیوز، | تحلیل احسان هوشمند احسان هوشمند، نویسنده و پژوهشگر، می‌گوید هنوز به‌طور جدی بررسی نشده که آیا اشغال ایران در جنگ جهانی دوم اجتناب‌ناپذیر بود یا دستگاه دیپلماسی و سیاسی کشور می‌توانست با تصمیم‌های دیگری…. نقش فروغی در پیمان سه‌جانبه ایران، شوروی و بریتانیا هوشمند در بخش دیگری از گفت‌وگو به اقدامات ایران پس از اشغال اشاره می‌کند و نقش محمدعلی فروغی در انعقاد پیمان اتحاد سه‌جانبه میان ایران، شوروی و بریتانیا را مهم می‌داند. به گفته او، فروغی از ماه‌های نخست پس از اشغال تلاش کرد ایران در چارچوب این پیمان در شمار متفقین قرار گیرد و در مقابل، تضمینی برای خروج نیروهای متفقین از ایران دریافت شود. بر اساس این پیمان، نیروهای متفقین باید شش ماه پس از پایان جنگ و برقراری آتش‌بس ایران را ترک می‌کردند. هوشمند این اقدام فروغی را «دوراندیشی» می‌داند و معتقد است همین پیمان بعدها در جریان بحران آذربایجان به ایران امکان داد از حقوق خود در مجامع بین‌المللی دفاع کند. آیا رضا شاه خطر اشغال را جدی نگرفت؟ احسان هوشمند با اشاره به برخی اسناد تاریخی می‌گوید برخی دیپلمات‌های ایران، از جمله سفیر ایران در روسیه، در ماه‌های آخر پیش از اشغال درباره احتمال تهدید علیه ایران هشدارهایی به دولت و شخص اول کشور داده بودند.

به گزارش انصاف نیوز، به گفته هوشمند، به نظر می‌رسد رضا شاه توجه جدی به این هشدارها نکرده و حتی بر اساس برخی اسناد، دستور بایگانی این نامه‌ها صادر شده است. این پژوهشگر تأکید می‌کند که برای پاسخ به این پرسش باید عملکرد دستگاه سیاست خارجی، فرماندهان ارتش، رجال سیاسی و حتی رسانه‌های آن دوره بررسی شود؛ اینکه آیا خطر را پیش‌بینی کرده بودند و آیا هشدارهای لازم به‌موقع به مقامات داده شده بود یا نه.